Τρίτη, 9 Μαΐου 2017

Ανθρωπολογικά ευρήματα, εξελικτικοί μύθοι, πραγματικότητες και πρωτόπλαστο πρόσωπο

646105.jpg
Δοκίμιο εκκλησιολογικής μελέτης
Στην Παλαιά Διαθήκη, στο πρωτότυπο κείμενο στα Εβραϊκά, υπάρχουν δύο χαρακτηριστικά ρήματα που αναφέρονται στη δημιουργία και σημαίνουν περίπου «κατασκευάζω»: το «μπαρά» και το «ασά». Συνώνυμα αλλά όχι ταυτόσημα, που στη μετάφραση των εβδομήκοντα μεταφράστηκαν στα ελληνικά το ίδιο χωρίς να είναι, διότι δεν υπήρχαν οι αντίστοιχες ελληνικές λέξεις.
 Το μπαρά αναφέρεται σε περιπτώσεις που κατασκευάζεται κάτι καινούργιο ενώ το ασά με την έννοια του διαπλάθω, μεταποιώ, δημιουργώ κάτι από προϋπάρχοντα υλικά. Π.χ. για την κατασκευή ενός σπιτιού χρησιμοποιείται το ασά. Το πρώτο αναφέρεται στη Βίβλο μόνο σε τρεις περιπτώσεις: στην αρχή του σύμπαντος, στην αρχή της ζωής στη θάλασσα και στον άνθρωπο. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το δεύτερο, ακόμη και για τα ζώα της ξηράς. Ειδικά για τον άνθρωπο ως διπλή φύση, χρησιμοποιούνται και τα δύο.
Από το 2003 που καταγράφηκε το γονιδίωμα (DNA) του ανθρώπου μέχρι το 2012 που καταγράφηκε το γονιδίωμα των πιθήκων, κατά τη σύγκριση βρέθηκε ότι το DNA του ανθρώπου από αυτό του χιμπατζή διαφέρει μόνο κατά 1,37% ενώ αυτό του χιμπατζή από του γορίλα περισσότερο, 1,81% και του γορίλα από του ουρακοτάγκο  3,40%. Άνθρωπος και πίθηκος όμως καμία σχέση, κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά, νοητικά κλπ. Τελικά, επιστημονικά ανεξήγητο.
«Αφάρ» στα εβραϊκά σημαίνει «χώμα εκ της γης». Αφάρ είναι και το χώμα με το οποίο ο Θεός πλάθει τον άνθρωπο. Αφάρ σημαίνει  μέχρι και σήμερα και τότε, τη γη της κεντρικής Αιθιοπίας. Στην κεντρική Αιθιοπία εμφανίζεται σύμφωνα με τα επιστημονικά ευρήματα ο πρώτος Homo Sapiens.
Ο άθεος γενετιστής John Maynard Smith στο βιβλίο του «Η θεωρία της εξέλιξης» το 1979 αναφέρεται στη βιολόγο και άθεα μαρξίστρια Helen Spurway που το 1953 και με τον τίτλο «Adam and Eve Specieation» προτείνει σε άρθρο της τον όρο «ειδογένεση» περιγράφοντας το φαινόμενο ότι: στην εξέλιξη μπορεί να ξεκινήσει ένα νέο είδος από μία μόνο μητέρα από μία απομονωμένη οικογένεια. Όχι δηλαδή όπως το φαντάστηκε ο Δαρβίνος με πολλαπλές αλλαγές και συσσωρεύσεις από πολλούς πληθυσμούς. Ο ίδιος υιοθετεί τις απόψεις της και τις περνά στη διεθνή βιβλιογραφία.
Στις 1/1/1987 στο έγκυρο αγγλικό περιοδικό «Nature» για πρώτη φορά χρησιμοποιείται ο όρος «Mitochondrial Eve» (Μιτοχονδριακή Έυα) από τον Jim Wendschott της Οξφόρδης σε ένα άρθρο του με τίτλο «Out of the garden of Eden», (Έξω από τον κήπο της Εδέμ) σχολιάζοντας με τη σειρά του τις έρευνες τριών επιστημόνων στο μιτοχονδριακό DNA ωαρίων διαφόρων φυλών από διάφορες ηπείρους και φθάνοντας στο συμπέρασμα ότι: όλοι οι άνθρωποι του κόσμου όλων των φυλών κατάγονται από μία και μόνο κοινή προγονική γυναίκα 150.000 - 200.000 χρόνια περίπου πριν. Στις 7/12/2000 δημοσιεύεται στο ίδιο περιοδικό νεώτερη μελέτη που επιβεβαιώνει τα παραπάνω και στις 2/4/2003 στα BBC news νεώτερη έρευνα – μελέτη της Sarah Tishkoff να προσδιορίζει τον τόπο όπου έζησε η Μιτοχονδριακή Εύα στην Αιθιοπία.
Στις 12/6/2003 ανακοινώνεται επίσημα ότι τα αρχαιότερα ανθρώπινα κρανία εντοπίζονται στην περιοχή της Αιθιοπίας και με το Υ χρωμόσωμα έψαξαν να βρούνε και αντίστοιχο αρχικό αρσενικό τύπου Αδάμ. Στις 2/8/2013 σε δύο άρθρα από διαφορετικές έρευνες σε διαφορετικούς πληθυσμούς, τον προσδιορίζουν στην ίδια περιοχή. Τώρα ερευνούν για να αποδείξουν ότι έζησε την ίδια εποχή με το αντίστοιχο μιτοχονδριακό θηλυκό.  
Στην περιοχή του λεγόμενου Παραδείσου, τόπου δηλαδή των αρχικών λογικών ανθρώπων αναφέρονται τέσσερις ποταμοί. Οι δύο πρώτοι είναι ο Γεόν (σημερινός Γκουάνγκ) και ο Φισόν (εβραϊστί Πισόν). Ο πρώτος κυκλώνει τη γη της Αιθιοπίας και είναι παραπόταμος του Νείλου και ο άλλος τη γη Χεβιλάτ, Αυαλίτης στα ελληνικά. Η Αιθιοπία είναι στα εβραϊκά Κους και αντιστοιχεί στο σημερινό Σουδάν.  Από κει και πέρα έχουμε: Εδέμ, Εντέν, Άντεν, Ευδαίμων Αραβία, που παραπέμπουν στην τοποθεσία τόπου αρωμάτων, χρυσοφόρων κοιτασμάτων και κοιτίδα των θεών των Αιγυπτίων, γη Επαγγελίας κλπ. Πιθανότατα συνέδεσαν αργότερα αυτούς με αντίστοιχους παραποτάμους του Τίγρη και του Ευφράτη στην Μεσοποταμία και επικρατεί μέχρι σήμερα αυτή. (π. Ειρηναίος).
Σε ζητήματα στα οποία εμπλέκεται η επιστήμη και ο ορθολογισμός, η προσοχή πρέπει να είναι μεγάλη διότι η Εκκλησία δεν έχει να χωρίσει τίποτα με την επιστήμη. Η εξατομικευμένη θρησκεία ή θρησκείες, ναι. Βλ. τι θα πάθαινε ο Γαλιλαίος από τους ιεροεξεταστές. Με την παραδοχή αυτή, επιφανειακά έχουμε δύο αντικρουόμενες πλευρές: α. την καθαρά υλιστική πως τα πάντα είναι ύλη από το πουθενά, που εξελίσσεται σε ανώτερες μορφές, συνεπώς και ο άνθρωπος ο οποίος επιστρέφει με τον θάνατό του στην ανυπαρξία και όλα όσα αναφέρει η Αγία Γραφή είναι συμβολικά ή και παραμύθια και β. η πνευματιστική ότι ο Θεός δημιούργησε με κάποιο σαν μαγικό τρόπο τον άνθρωπο στιγμιαία κάνοντας πηλοπλαστική, ανεξάρτητα από την υπόλοιπη εξέλιξη της φύσης που ο ίδιος πριν δημιούργησε. Όχι βέβαια ότι αν ήθελε δεν μπορούσε να το πράξει ακριβώς έτσι. Αν παρατηρήσει κανείς σε επιστημονική διαδοχική εικόνα τη σταδιακή εξέλιξη μέσα σε τεράστια χρονικά διαστήματα, διακρίνεται εμφανώς σαν ένα αόρατο χέρι να πλάθει το ανθρώπινο όν. Σε τελική ανάλυση ο χωμάτινος άνθρωπος που επιστρέφει στο χώμα είναι γεγονός. Ουδείς σώφρων αρνείται την εξέλιξη των ειδών – όχι τη Δαρβίνειο που έχει εντελώς ξεπεραστεί επιστημονικά – αλλά και τη γεωλογική εξέλιξη του πλανήτη μας (απολιθώματα, ορυκτά, υδρογονάνθρακες κλπ).
Αν γίνουμε φανατικοί οπαδοί της περίπτωσης (α) οι αντιφάσεις στις οποίες θα υποπέσουμε είναι μεγάλες. Π.χ καμία εμπειρία ορθόδοξου θεόπτη αγίου δεν την υποστηρίζει και για το (β) αν το δεχθούμε όπως είναι γραμμένο (κατά γράμμα) γιατί να μην απλουστεύσουμε και τις ημέρες της δημιουργίας σε 24άωρα κλπ, ενώ είναι γνωστό ότι πρόκειται για τεράστιες σε σχέση με την αντίληψη του χρόνου από τον άνθρωπο γεωλογικές χρονικές περιόδους.
Το πρόβλημα δεν τίθεται σε συμβολισμούς και αλληγορίες μόνο αλλά σε πραγματικότητες. Δηλαδή αν ο Αδάμ πρωτόπλαστος, υπήρξε ή όχι σε δεδομένη χρονική συγκυρία ή είναι είτε συμβολισμός είτε φαντασίωση. Το δεύτερο δεν το συζητάμε καν διότι όταν το συμβολικό μετατρέπεται σε φαντασιακό τα πράγματα δυσκολεύουν και γίνονται αθεράπευτα. Άλλωστε όλη η εκκλησιολογία μας είναι γεμάτη από αποδεκτούς συμβολισμούς (ιχθύς, άμπελος κλπ) οι οποίοι όμως παραπέμπουν σε αληθινές καταστάσεις. Παρόμοια, έχουμε τις παραβολές από τον ίδιο τον Χριστό. Είναι αδύνατο αν δεν γίνει μια τέτοια υπεραπλούστευση, το κτιστό έλλογο πτωτικό πλάσμα να έρθει σε κοινωνία με «πράγματα» του ακτίστου ή αοράτου κτιστού κόσμου για τα οποία ουδεμία εμπειρία έχει και ομοιότητα με αυτό υπάρχει. Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα και σύμφωνα με τα παραπάνω επιστημονικά ευρήματα,  η ορθόδοξη απάντηση είναι πως ναι, πρωτόπλαστος Αδάμ φυσικά και προϋπήρξε ως ξεχωριστή ανθρώπινη οντότητα. Η πτώση,  φαίνεται καθαρά πως έπεται.
Οι Πατέρες όταν ομιλούν για την κορωνίδα της δημιουργίας, τον άνθρωπο, δεν τον εννοούν με τη βιολογική του απλώς υπόσταση αλλά και με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος μέσα του. Δεν φθάνει να γεννηθεί δηλαδή κάποιος βιολογικά για να ονομασθεί άνθρωπος αλλά είναι απαραίτητο να έχει μέσα του και το Άγιο Πνεύμα, διότι όποια σχέση υπάρχει μεταξύ ψυχής και σώματος τέτοια υπάρχει μεταξύ ψυχής και Αγίου Πνεύματος. Έτσι, πραγματικός άνθρωπος είναι εκείνος που «χαριτώνεται» από τη Θεία Χάρη. Διαφορετικά, είναι μεν άνθρωπος αλλά κυριαρχούμενος από τα πάθη ομοιάζει με τα ζώα. Εφόσον λοιπόν άνθρωπος είναι μόνο όποιος λαμβάνει μέσα του το Άγιο Πνεύμα και ο Αδάμ ήταν ο πρώτος που το έλαβε (εμφύσησε) άρα ήταν ο πρώτος άνθρωπος, όπως αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. Με την έννοια αυτή, ονομάζεται πρωτόπλαστος. Ο πρώτος που πλάσθηκε εκτός από κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού. (Ναυπάκτου Ιερόθεος).
Εδώ υπεισέρχεται η έννοια της σχέσης. Δίδοντάς του ο Θεός Άγιο Πνεύμα δημιούργησε μαζί του μια σχέση προσωπική. Αυτό είναι που τον κάνει το πρώτο πρόσωπο της ανθρώπινης φύσης και την υποστατική αιτία της. Παρά το ότι οι άγιοι Πατέρες ομιλούντες για τον Θεό τον ονομάζουν Πρόσωπο και ομιλούντες για τον άνθρωπο τον αποκαλούν κυρίως άνθρωπο, εν τούτοις τον όρο «πρόσωπο» σε μερικές περιπτώσεις τον αποδίδουν και στον άνθρωπο με συγκατάβαση όμως διότι γνωρίζουν ότι υπάρχει τεράστια απροσπέλαστη διαφορά μεταξύ Θεού και ανθρώπου, κτιστού και ακτίστου.
Σήμερα χρησιμοποιείται κατά κόρον ο όρος πρόσωπο και προσωπικότητα για τον άνθρωπο, στην ορθόδοξη όμως διδασκαλία η οντολογία του ανθρώπου βρίσκεται στο Αρχέτυπό του, στον Θεό που τον δημιούργησε αφού ο άνθρωπος είναι πλασμένος κατ’ εικόνα. Η βιολογική ύπαρξη δεν εξαντλεί τον άνθρωπο που κατανοείται οντολογικά μόνο ως όν θεολογικό. Η οντολογία του είναι εικονική. Όπως το «κατ’ εικόνα» είναι δυνάμει ομοίωσις και η ομοίωσις ενεργεία «εικόνα» έτσι και ο άνθρωπος με τη βιολογική του ύπαρξη είναι δυνάμει άνθρωπος και πρόσωπο. Θα γίνει πραγματικά άνθρωπος, όταν μεθέξει της ακτίστου ενεργείας του Θεού. Εφόσον ο Θεός είναι Πρόσωπο σημαίνει πως ο άνθρωπος γίνεται πρόσωπο όταν ενωθεί με τον Θεό. 
Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω, ο προπτωτικός Αδάμ δεν είναι ένας απλός συμβολισμός όπως θέλουν πολλοί να τον θεωρούν αλλά ένα πραγματικό πρόσωπο, το πρώτο ανθρώπινο και ο πρώτος άνθρωπος με τη θεολογική έννοια των όρων αυτών. Ο Αδάμ καθίσταται ο πρώτος που έγινε αληθινός άνθρωπος και πρόσωπο και όχι «δυνάμει» που είναι κάθε άλλος που πλάσθηκε «κατ’ εικόνα» του Θεού. Με την ιδιότητα αυτή, καθίσταται πρωτόπλαστος.
Συμπερασματικά, η Εκκλησία δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από την επιστήμη, το αντίθετο μάλιστα, ωφελείται.  Το βέβαιον είναι ότι κάπου κάποτε συνέβη κάτι το συνταρακτικό για το ανθρώπινο είδος δύο φορές, συμπεριλαμβανομένης της πτώσης, το οποίο αποκαλύπτεται με τρόπο απλό και σε συνδυασμό με την πνευματική αγιοπνευματική εμφύσηση, στη Βίβλο, τώρα δε, και κατόπιν επιστημολογικής διερεύνησης.
*Ο Α. Σαραντίδης είναι δάσκαλος στην Καβάλα και πολιτικός επιστήμων